POHDH
PLATE-FORME DES ORGANISATIONS HAITIENNES DES DROITS HUMAINS

Accueil > Documentation > Rapò preliminè sou dewoulman eleksyon 9 dawout 2015 nan peyi a

Rapò preliminè sou dewoulman eleksyon 9 dawout 2015 nan peyi a

vendredi 14 août 2015

PLAN

I- Kontèks reyalizasyon eleksyon lejislatif yo

II- Konsta Jeneral sou jounen vòt 9 Dawout la

III- Dewoulman pwosesis yo pou chak depatman

IV- Konpòtman lòt misyon obsèvasyon elektoral

V- Kòmantè sou Pwosesis electoral ak jounen vòt 9 dawout la

VI- Rekòmandasyon

I- Kontèks reyalizasyon eleksyon lejislatif yo

Eleksyon lejislatif pou eli 119 nouvo Depite ak 20 Senatè yo resi rive fèt, malgre tout fòm iregilarite ki te genyen, jounen 9 dawout 2015 lan avèk senkyèm Konsèy Elektoral Pwovizwa a, rive pase yon tès kote l pèmèt pèp Ayisyen konpran nan ki nivo peyi a sou plan demokratik. Eleksyon sa yo fèt aprè plis pase 4 lane depi Mesye Michel Joseph Martelly sou pouvwa a, kòm Prezidan, san fè okenn eleksyon. Depi mwa me 2012 la, manda yon tyè Sena (10 senatè sou 30) te gentan fini. Sou pretèks Prezidan Repiblik la t ap tann piblikasyon konstitisyon amande a pou l te monte yon konsèy elektoral pèmanan (KEP) pou reyalize eleksyon sa yo, chèf Leta a trennen jiskaske palman an disfonksyonèl nan kòmansman 2015 la. Tout majistra ak KASEK ranplase pa ajan egzekitif enterimè ki se reprezantan oubyen pwolonjman pouvwa egzeketif la.

Men, si nou dakò sou Martelly gouvènman monte gouvènman desann, chantaj Konsèy Elektoral Pèmanan ranplase pa konsèy elektoral pwovizwa plis pase 4 fwa, nou te konstate tou Prezidan an p at gen okenn volonte pou pèmèt eleksyon yo te fèt nan delè konstitisyon an fikse pou sa. Nan sans sa a, otorite Leta yo, Prezidan Repiblik la an patikilye, vyole dwa politik pèp Ayisyen an.

Malgre tout bagay, Platfòm Oganizasyon Ayisyen Dwa moun yo ak lòt òganizasyon yo, voye yon kout chapo pou 5èm KEP a ki te pran nesans nan yon peryòd kriz ak enstabilite politik epi rive respekte dat 9 dawout la pou reyalize eleksyon lejislatif yo. Men lè POHDH konsidere jan KEP a trete dosye pil ak pakèt kandida pou Depite ak Senatè yo te déjà kapab mennen nan vyolans ak magouy elektoral. N ap raple te 1777 deklarasyon pou kandida pou Depite, KEP a rive kenbe 1331 epi mete deyò 446 ; Te gen 262 deklarasyon kandida pou Senatè, KEP a rive kenbe 186 epi mete deyò 76 aprè ka kontestasyon ; lè nou konsidere tou plis pase 7 moun ki pèdi lavi yo ak yon kantite lòt ki blese nan vyolans elektoral sa a ; Prezidan Repiblik la ki vyole lwa elektoral la nan itilize materyèl leta pou fè kanpay pou pati l la ki se PHTK ; zak vyolans ak asèlman seksyèl fanm yo an patikilye sibi swa bò kote Martelly swa bò kote lòt kandida oswa patizan yo ; nou kwè se yon jèm vyolans ki tap gwosi pou l te akouche jan nou te konstate sa jou dimanch 9 dawout 2015 la.

Fas a sitiyasyon sa yo, Platfòm Òganizasyon Ayisyen Dwa Moun yo (POHDH), depi 20 lane pa janm rete endiferan nan peryòd elektoral yo. Rapò sa a rive posib gras a travay plis pase 800 moun POHDH te akredite kòm obsèvatè ak obsèvatris ki te deplwaye nan Sant Vòt yo nan divès depatman peyi a. Travay sa a fèt an kolaborasyon ak kèk òganizasyon manm POHDH ki pat deplwaye òbsèvatè pou kont yo epi an kolaborasyon ak Solidarite Fanm Ayisyèn (SOFA).

II. Konsta Jeneral sou jounen vòt 9 Dawout la

Nan kad obsèvasyon elektoral nou te fè 9 dawout la, nou wè gen jefò ki te fèt bò kote KEP a pou repekte kota 30% nan BV yo. Pi fò BV yo gen yon fanm. Menmlè, gen kote 3 manm yo se gason, men genyen tou kote touletwa manm yo se fanm tou. Nan sans sa, sa kab konpanse epi pèmèt kota 30% respekte sou ansanm biwo vòt yo.

Nou remake tou Pati Politik yo te genyen plizyè mandatèz fanm ki reprezante Pati yo nan biwo vòt yo. Nou bat bravo lakontantman pou jefò sa yo, menm lè nou kwè gen anpil travay ki dwe fèt toujou. Paske nou pat remake twòp fanm sipèvizèz oubyen Prezidant biwo elektoral nan depatman ak komin yo. Pati Politik yo ta gen plis jefò tou pou yo ta fè pou gen plis fanm ki patisipe nan tout pwosesis elektoral la ak nan tout nivo.
Jeneralman, POHDH ak lòt oganizasyon ki te obsève jounen 9 dawout konstate pa gen anpil sitwayen ak sitwayèn ki te soti al vote. Se kèk grenn sitwayen ak sitwayèn ki te vote. Nou verifye sa tou nan « urne » yo ki pat menm yon tyè vè 1e nan apremidi. Sipèvizè ak mandatè yo rekonèt tout moun yo pa soti vin vote.

Gen plizyè rezon ki kapab esplike konpòtman sa a bò kote sitwayen yo.

1. Sitwayen yo kòmanse pa kwè nan politisyen yo ankò ; anpil elektè te krent pou yo pa viktim vyolans nan afwontman ant patizan kandida yo ;

2. Lis elektè ak elektris yo pa t afiche nan Sant Vòt yo 30 jou avan, jan atik 33 dekrè electoral la egzije sa ;

3. Pifò kandida yo pat fè kanpay pou konvenk elektè yo sou pwogram yo genyen ak pwojè politik yo ;

4. Gen anpil Sant Vòt KEP a delokalize nan dènye moman, kote elektè dwe mache 2 ak 3 zèdtan pou jwenn biwo yo te dwe vote a ; anplis pa gen transpò piblik jou vòt la ;

5. Elektè yo pa gen anpil konfyans nan enstitisyon k ap reyalize eleksyon yo (KEP, Gouvènman ak lòt...). vin jwenn nan dènye eleksyon yo, etranje/kominote entènasyonal la te al manipile rezilta eleksyon yo pou fè rezilta yo vire anfavè kandida pa yo.
Nou konstate konfidansyalite nan sa ki konsène vòt la pa respekte patikilyèman nan BV ki plase sou galri oubyen koulwa lekòl yo sitou ak bout katon yo rele isolwa ki pat apwopriye. BV yo te tèlman prè youn ak lòt nan yon sal klas oubyen nan lakou a, yon votan kapab wè san difikilte chwa yon lòt votan. Biwo vòt yo yon sou lòt.

Nou te konstate tou, kat ki idantifye manm BV yo pa gen foto. Eske se paske KEP la te pran twò ta nan delivre kat sa yo ? Antouka, sa kab kite lavwa pou magouy fèt, pou moun pase kat yo bay lòt moun oubyen pou se moun ki pat pran fòmasyon ki vin jwe wòl manm BV. Nou te konstate gen chanjman ki fèt nan manm BV yo nan dènye minit. Sa vle di moun ki p at suiv fòmasyon ditou ki vin manm BV. Enkonpetans yo te parèt klè nan moman depouyman vòt la ak lè pou yo prepare pwosè vèbal yo.

Nou te fè menm remak la tou pou mandatè yo ki pat pote sou yo kat ak foto, plastifye ki pou idantifye yo aklè. Men sa ki te pi enpòtan an, se Non Pati a ki pat two vizib sou kat la. Reta KEP a pran nan delivre manda yo esplike sa. Menm jan an te gen anpil obsèvatè ki pat gen kat akreditasyon. Gen obsèvatè se sèlman mayo yo te pote ki montre yo nan obsèvasyon elektoral.

Nan tout sant vòt nou pase yo, nou te obsève tou pwoblèm moun ki vin vote ki pa jwenn non yo sou rejis la aloske li afiche sou pòt la. Nan biwo vòt Lise Petyovil la, nou te obsève elektè ki t ap esprime fristasyon yo paske y ap mache san rete pou y al vote epi yo pa janm rive vote. Aloske KEP la idantifye biwo vòt yo ak yon papye koulè ble digo ekriti blan 063, gen yon lòt bout katon wouj ki idantifye menm biwo sa a ak N0 062. Sa te lakoz te gen anpil konfizyon pou votan yo. Sitiyasyon sa a repete plizye kote. Sa ki kreye anpil fristasyon epi nan yon moman tansyon an te koumanse ap monte nan sant vòt sa a.
Alòske nan plizyè sant vot yo, nou te konstate gen yon dispozitif sekirite ki t ap kontwole antre yo, nan fè moun idantifye yo ak kat idantifikasyon nasyonal yo anvan yo rantre nan sant vòt la, nan sant vòt lise kwadeboukè a, se te yon veritab dezòd, tout moun rantre libelibè. Sa ki lakòz yon bann bri, menas ap fèt sou kèk grenn sitwayen ak sitwayèn ki te vin vote ak manm BV yo. Nou te konstate anpil manm BV nan sant vot sa a te pè pou yo pa vin volè bwat bilten yo. Yo pat santi yo an sekirite. Yo deplore sipèvizè a pa janm pase bò kote yo. Yo te enfòme, yo anba gwo menas lanmò kèk patizan pati politik ap fè yo lè yo anpeche yo vote plizyè fwa oubyen lè yo entèvni sou fason y ap fè menas pou oryante vòt elektè yo.

Sou plan sekirite, Platfòm nan konstate nan kèk sant vòt te gen yon dispozitif sekirite ki tap kontwole antre soti elektè, verifye si yo gen kat elektoral, si yo pa gen zam sou yo, pou yon seri lòt, nou konstate pat gen okenn mezi serye bò kote otorite yo pou te garanti sekirite elektè yo. Nan sant vòt lise Jak premye kwadeboukè a, se te yon veritab dezòd, tout moun rantre libelibè. Sa ki lakòz yon bann bri, menas ap fèt sou kèk grenn sitwayen ak sitwayèn ki te vin vote ak manm BV yo. Anpil manm BV nan sant vot sa a te esprime laperèz pou yo pa vin volè urne yo. Yo pat santi yo an sekirite. Yo deplore sipèvizè a pa janm pase bò kote yo. Yo te enfòme, yo anba gwo menas lanmò kèk patizan pati politik lè yo anpeche yo vote plizyè fwa oubyen lè yo entèvni sou fason y ap fè menas pou oryante vòt elektè yo.

Sitiyasyon ensekirite sila a fasilite bandi ak zam rive kraze yon bon kantite sant vòt nan nan plizyè komin depatman lwès tankou nan Akayè, Gresye, Leyogan, T-Gwav, elt....Ansanm zak vyolans sa yo lakòz plizyè sitwayen ak sitwayèn ki te vle vote pa rive ranpli devwa sivik yo. Nan anpil kote nou obsève, se ajan Lapolis menm ki rantre fè dezòd nan sant vòt yo kote yo fè moun vote plizyè fwa, gen kote se yo menm ki rantre plen bwat in yo.
Parapò ak restriksyon Lapolis te fè yo, obsèvatè POHDH yo konstate gen kèk ladan yo ki pat respekte. Tankou : sikilasyon machin ak moto arebò sant vòt yo, revokasyon pèmi pou moun pote zam, lavant alkòl elatriye... nan jounen vòt la. Platfòm nan konstate okenn dispozitiv pa t pran pou respè restriksyon sa yo. Nan Sant vòt Gantye a paregzanp, machin ki pa menm gen lesepase KEP a, rive rantre nan lakou lekòl kote sant vòt la lokalize san pwoblèm.

Sou plan lojistik, POHDH konstate nan plizye sant vòt KEP a potko pare pou te oganize eleksyon nan yon seri zòn anndan peyi a. Si pou òganize kanaval, nou konn konstate gen gwo mobilizasyon ak preparatif. Pou eleksyon 9 dawout la pat gen okenn preparasyon ki te fèt pou akeyi elektè yo nan yon anviwonman adekwa. Nan plizyè zòn kote nou obsève, nou te konstate gen plizyè sant vòt kote nan yon sèl sal deklas gen nenpòt 4 biwo kote moun yo ap vote youn sou lòt san okenn sekrè. Nan Lise Petyonvil, nou te wè yon bann bout fè pou monte tant ap trennen nan lakou a. Gen kote se atè yo depoze bwat Urne yo. Izolwa yo te enstale atè tou. Si te gen nenpòt ti van, tout izolwa t ap vole. Fok nou relate sal sa yo te tèlman fè nwa manm BV yo te oblije gran lajounen itilize lanp pou yo ka wè. Gen kote se atè yo depoze bwat bilten yo. Fok nou relate sal sa yo te tèlman fè nwa manm BV yo te oblije gran lajounen itilize lanp pou yo ka wè.

POHDH ap prezante nan depatman kote obsèvatè elektoral yo te deplwaye rezilta iregilarite y oak ensidan ki te konstate.

III. Dewoulman pwosesis yo pou chak depatman

Nan chak depatman kote obsèvatè POHDH yo te prezan, nou prezante yonn oubyen kèk komin kòm egzanp pou eksplike konsta, Platfòm nan te fè pou jounen vòt la.

• Depatman LWÈS

Platfòm nan te konstate obsèvatè ayisyen yo te fèmen deyò baryè sant lan pandan ke yon seri ti blan, obsèvatè UE ak jounalis etranje te antre san kontrent. Anpil elektè pat jwenn non yo sou lis elektoral la pandan setan gen lòt ki pa konnen # BV yo. Epi te gen plis mandatè nan biwo yo ke elktè. Bò 10è nan maten te gen kèk BV ki kraze epi moun yo te komanse fè manifestasyon. Sa ki kontrè ak dispozisyon dekrè elektoral la.

Menm jan ak anpil lòt kote nan peyi a, dewoulman eleksyon an nan Komin Tigwav te makonnen ak vyolans, fròd ak iregilarite.

Premyèman, depi nan samdi sa vle di nan lavèy te komanse gen gwo plenyen bo kote plizyè pati politik kote li te nan 10 h nan aswè pati politik yo pot ko genyen manda sinon ke PHTK ki te gen tan distribye manda bay tout mandatè l yo.

Dezyèman, akoz tout mandatè PHTK yo te gentan genyen manda nan men yo, yo te pare byen bonè jou vòt la pou te anvayi tout biwo vòt yo. Nan obsèvasyon nou te fè nan plizyè sant vòt tankou : Ecole Nationale du Sacré-cœur, Ecole Communautaire de Fort-Liberté ak Lycée Faustin Soulouque pou n site sa yo sèlman, nou anrejistre divès ka vyolans ak iregilarite.

• Nan Lekol Kominotè Fò Libète, li te gentan 7 h 30 se lè sa responsab sant la tap mizanplas, plase tant avan yo te demare ak operasyon vòt la, nou te konstate tou, nan yon sèl ti sal deklas gen 4 biwo. Yon sitiyasyon ki te bay elektè yo anpil difikilte pou yo vote. Se nan chalè, bri ak nan pouse pou elektè yo te rive vote. Nan menm sant sa, li te bò midi konsa kote yon ekip bandi te debake tou pre sant vot la ak gwo zam lou te tire anpil katouch, yon sitiyasyon ki te kreye anpil latwoublay kote anpil moun ki tap pral vote te kase tèt tounen ;

• Nan sant vòt Vèje ki nan 11e seksyon, li te vè 11 zè nan maten kote bandi ak zam debake nan sant vòt la kreye latroublay kote lapolis te parèt enpuisan, responsab yo te oblije femen sant vot sa ki te gen 4 biwo ladan l ;

• Nan sant vòt Lamadlèn, nèg ak zam debake tire anpil katouch, yon sitiyasyon ki kreye anpil latwoublay nan Sant vòt sa a ;

• Nan premye seksyon Sous Pino yon moun rive blese ak kout kouto pandan te gen derapaj nan sant vòt sila.

• Nan 10è seksyon Lèpal yon moun rive blese grav ak twa (3) katouch lè yon gwoup nèg ak zam te debake nan sant vòt sila.

Pou komin Akayè, te genyen 14 sant vòt. Tout sant sa yo te resevwa materyèl ki te pèmèt yo louvri pòt yo depi bò 6zè-7tè nan maten. Se sèlman pati politk LAPEH, Fanmi Lavalas, KANAAN, PHTK ak VERITE ki te jwenn manda pou mandatè yo. Se te gwo batay pou rès kandida nan sikonskripsyon sa ki pat rive jwenn manda bò kote KEP a. Obsèvatè POHDH yo konstate mankman sa a te lakoz bouraj in nan senkyèm seksyon Delis-Ka Michel pou kandida PHTK a. Te gen anpil zam manchèt, wòch ak boutèy ki t ap tire. Sa te fè tout moun kouri kite pwosesis pou y al vote a. Sa te fè kòlè yon pati nan popilasyon, mete ak plizyè patizan kandida ki te deja fristre, paske yo pat jwenn manda, te mache kraze brize tout lòt sant vòt yo. Tankou : 3e Vaz, 6e Mate, 1e Boukasen, Santvil la elatriye. Sou 14 sant vòt nan komin Akayè se sèlman 4 sant ki rive boukle jounen an.

• Depatman Sant

Nou te pase nan Sant vòt “Kolèj Gran Fonis” nan wo Plato Santral te gen 80 moun. Nan zòn wo Plato Santral te gen anpil dezòd, youn tap pouse lòt nan liy, anpil presyon, anpil kouri, anpil panik. Anpil bandi zam nan men yo ki pa nan lapolis. Mandatè Savanèt yo ap goumen. Sa ki fè gen moun ki rete deyò men genyen kit al vote kanmenm.

Jounen elektoral la te make ak anpil vyolans nan komin Savanèt. 2 adolesan krible ak bal gwo lajounen nan lari. Lindor Paul, ki te gen 18 lane, ak Abner Meus, 16 lane, mouri anba bal asasen. Lot ensidan ki pase nan komin Savanèt, yon TOYOTA ki pou yon kandida frape grav yon madanm ki rele Formule Mercila. Moun Lapolis poko idantifye mete dife nan Machin yon kandida Renmen Ayiti nan zòn. Gen plizyè moun ki blese ak bal epi ak kout wòch.

Kat (4) sant vòt nan komin nan ki nan Wòy, Sant Vil la, Kowòs ak Koray-Grann, ki totalize 36 biwo fèmen byen bone nan maten akoz vyolans epi afrontman ant patizan Kandida APLA ak Renmen Ayiti.

Nan Komin Tomond, Boukan Kare, Sodo, Obsèvatè POHDH konstate anpil iregilarite ak ensidan ki mennen nan anpil vyolans jou eleksyon an.

• Depatman Nò

Nan zòn Okap materyèl pou pèmèt moun vote pat rive bonè. Gen anpil pwotestasyon. Nan zòn okap materyèl pou pèmèt moun vote pat rive bonè. Gen anpil pwotestasyon. Pou komin Plezans, te gen plis moun ki t al vote. Toutfwa, gen kèk ka iregilarite ki te anrejistre tankou : kèk biwo ki pat gen lank pou anpwent yo, gen lis elektè ki pa afiche deyò biwo a ni lis la pa rive anndan biwo a, 3 Ajan Sekirite Elektoral (ASE) pou 13 biwo vòt yo, anpil manm PHTK ak Boukliye ap sikile nan machin libe libè epi rive menm nan lakou sant vòt yo, gen biwo manm BV yo kite mandatè yo lib pou mennen moun al vote nan izolwa, sitou mandatè PHTK ak Boukliye.

Lòt ensidan obsevatè POHDH yo relate se sou tout wout ak nan lakou sant vòt yo, patizan kandida yo ap oryante sans vòt elektè ak elektèz yo.

• Depatman Nòdès

Selon sa obsèvatè yo rapòte, Nòdès se yon nan depatman kote eleksyon an plizoumwen byen pase, malgre te gen kèk ka irigalarite. Men pat gen anpil vyolans.

• Depatman Sidès

Gen plizyè komin nan depatman Sidès la, eleksyon an byen pase. Men kèk lot, te gen iregilarite, fwòd electoral ak kèk ka vyolans. Pou komin Benè eleksyon an te gen kèk iregilarite men pat gen gwo vyolans jan sa fèt nan kèk lòt komin. Nou te obsève nan komin Benè 3 sant vòt kite gen antou 15 biwo. Nou te remake anpil iregilarite tankou : reta kite gen nan pwosesis la, moun ki pat jwenn non yo sou rejis elektoral la malgre non yo te sou lis ki deyò a, prezans lòt obsèvatè ki t ap fè dezòd nan sant vòt St Bathelemy 3e seksyon an, prezans anpil mandatè ki te bay anpil pwoblèm, mank enfòmasyon anpil elektè ki mal pou chwazi kandida yo ki lakòz anpil bilten anile, prezans 2 machin Leta ki t ap bwote moun al vote, yon Pick Up blan SE 02080 ak yon zoreken blan. Fòk nou di kontrèman ak lòt kote anpil moun te fè deplasman pou vin vote.

• Depatman NIP

Nan BV #3 nan sant vòt lekòl nasyonal Oragrin, nan Pèryen, mandatè yo te bloke dewoulman vòt la. Yo di pa vle obsèvatè. Pi lwen nan jounen an, nan sant vòt lise Boirond Tonnerre, elektè te rive nan mete men ak yon sipèvizè akoz akizasyon fwod elektè yo t ap denonse. Te gen plizyè moun k ap vote 3 fwa ak plis. Obsèvatè yo te tande bri 2 katouch deyò sant vòt la.
Nan sant vòt ki nan lekòl matènèl, ki Bakonwa, lokalite Kay Bèt, se mobilye ki adapte pou timoun ki te disponib pou moun yo vote (ti tab, ti chèz, ...). Nan lekòl fondamantal Bakonwa, elektè yo pa t gen moun pou oryante yo pou yo vote nan biwo vòt non yo anrejistre a.

• Depatman Latibonit

Pou depatman Latibonit, se bandi a gwo zam ki okipe sant vòt yo epi polisye ki te genyen la yo pa fè anyen. Nan yon sant vòt Vèrèt, patizan pati politik AAA mete dife nan bwat bilten yo. Nan 4èm seksyon Vèrèt, yon timoun 11 lane konsa pran yon bwat bilten yo li pati avè l. Biwo yo vin ouvè 1è aprè pandan mandatè yo bloke l paske yo inyore sa dekrè elektoral la di sou wòl manm BV yo ak sipèvizè yo. Lapolis pa fè anyen.

Tirivyè Latibonit nan premye seksyon an, lapolis arete yon dizèn moun. Plis pase 80 biwo pou 8 Sant Vòt te elimine akoz zak vyolans fewòs bandi Bouclier, AAA ak LAPEH yo.

Pou Machan Desalin, obsèvatè POHDH yo rapòte te gen distribisyon anpil zam, depi nan lavèy eleksyon. Yo mete moun ki pou kontwole eleksyon. Gen enfòmasyon ki fè konnen te gen anpil magouy pou plen bwat bilten yo nan avantaj kandida PHTK. Sant vot Myèl, premye sikonskripsyon Desalin, gen bandi ki t ap tire anpil.

Depi lendi gen manifestasyon nan plizyè komin nan depatman Atibonit kote moun yo ap mande anilasyon eleksyon yo pou depatman an, paske se yon maskarad elektoral ki te genyen pa t genyen eleksyon vre.

IV. KONPÒTMAN LÒT MISYON OBSÈVASYON ELEKTORAL

POHDH nan kad obsèvasyon li fè, li konstate gen plizyè oganizasyon ki deplwaye yon pakèt fanm ak jenn gason kom obsèvatè ak mayo sou. Platfòm nan ap denonse konpòtman Oganizasyon sa yo ki anvayi biwo vòt yo pou vote plizyè fwa, chanje mayo, entimide lòt obsèvatè epi enfliyanse elektè nan chwa y ap fè.

POHDH obsève nan kèk sant vòt, lè biwo yo fèmen pou dekont fèt, obsèvatè sa yo mete kèk mandatè pati politik deyò pou yo pa patisipe nan depouyman. Sa ki kontrè ak dispozisyon Dekrè Elektoral la nan atik 223 ki di “Prezidan BV yo dwe asire yo prezans obsèvatè nasyonal kou entènasyonal pa dwe nui fonksyonman Biwo Vòt la”.

V. Kòmantè sou pwosesis elektoral ak jounen vòt 9 dawout la
Nou vle rete patikilyèman sou kesyon patisipasyon an. Patisipasyon nan eleksyon se yon garanti pou lejitimite moun ki ap soti nan rezilta eleksyon yo ki pral reprezante popilasyon an nan Palman an, pou fè lwa ak vote lwa kap engaje peyi a, transfòme mantalite ak chanje mòd fonksyonman moun anndan sosyete a. An lagan, nou kwè rezilta eleksyon sa a pa kab ofri garanti sa a.

Nou konsyan gen anpil sektè politik ki pat vle pou eleksyon an rive fèt. Men nou te konstate tou kouman chèf gouvènman an ansanm ak Konseye elektoral yo te detèmine pou eleksyon an rive fèt wè pa wè. Men ki sa yo fè pou sa ? Sanble efò yo pa sifi.

Depi lè plizyè òganizasyon dwa moun, dwa fanm te leve kanpe pou denonse asasen ki te lage nan prizon epi mande egzekitif la pran tout dispozisyon pou kreye yon klima sekirite nan arete asasen ki te nan antouray pouvwa a, nou wè pa gen anyen ki te fèt. Sa ta kapab yon eleman ki kreye laperez andedan sosyete a. Lè nan tout kanpay elektoral la, vyolans ap fèt adwatagoch, moun mouri, Prezidan ap fè gwo vyolans sou fanm ki ap egzèse dwa politik yo, KEP a pa pran okenn mezi fèm sou sa, popilasyon an pa santi l an konfyans.

Mete sou sa, lè jou vòt la, kòm depi kèk lane, Konsèy elektoral la adopte yon estrateji konsantre plizyè biwo yon sèl kote, epi yo pa mete mwayen transpò pou pèp la deplase al vote, nou pa ta kab atann ak yon lòt rezilta. San konte pa gen gwo kanpay edikasyon sivik ki fèt bò kote KEP a pou sansibilize elektè yo, ni kandida yo pa rive konvenk elektè pou yo vote sou baz pwogram politik. Men se pwopagann tout lajounen kandida yo ap fè, cha kanaval k ap fè bri nan tout lari ak mizik byen fò.
Kidonk, klima ensekirite ak asasen ki lage nan lari a, mete sou tout vyolans ki antoure kanpay elektoral la, epi mank kanpay edikasyon sivik la sou anje eleksyon lejislativ yo, se tout sitiyasyon sa yo ansanm ki esplike popilasyon an pa soti pou al vote.

Pou dezyèm tou eleksyon an byen pase, fòk Egzekitif la tabli klima sekirite nan arete epi pran sanksyon kont tout moun ki patisipe nan vyolans ni nan kanpay elektoral ni nan jou vot la, epi entansifye kanpay edikasyon sivik sou anje eleksyon lejislativ yo.

Nou rete kwè, li enpòtan pou KEP a nan kolaborasyon ak lajistis bay enfòmasyon pou pèmèt lapolis pran tout dispozisyon pou arete epi mete nan prizon tout moun ki te vin gate eleksyon nan boure bwat bilten, menase manm BV, elektè ak elektris, vote plizyè fwa, itilize zam pou fè vyolans. Se yon siyal klè, KEP a dwe bay pou fè patizan Pati Politik yo ki dwe adopte yon konpòtman sitwayen nan moman dewoulman eleksyon an epi mete popilasyon an an konfyans pou l kapab patisipe tout bon vre nan dezyèm tou eleksyon lejislativ ak lòt eleksyon ki gen pou fèt nan peyi a.

VII- Rekòmandasyon

Lè nou konsidere jan jounen elektoral 9 dawout la pase, POHDH ap fòmile rekòmandasyon sa yo ak otorite konsène yo epi lòt aktè ki konsè nan kesyon eleksyon yo :

 Pou Konsèy Elektoral Pwovizwa (KEP) ;
1. Atantif ak divès kritik ak rekòmandasyon aktè konsène nan pwosesis electoral ;

2. Sanksyone kandida fanm tankou gason ki enplike nan zak vyolans ak fwòd elektoral nan jounen 9 dawout 2015 lan ;

3. Anile eleksyon nan sikonskripsyon kote elektè yo pa t gen chans ranpli devwa sivik akoz anpil ka iregilarite ak vyolans ki te anrejistre yo ; Tankou nan Savanèt, Jeremi, Site Solèy, Boukan Kare, Ti Rivyè Latibonit, Pòtapiman, Dedin ak lòt....

4. Sanksyone manm pèsonèl KEP a, manm BED ak BEK, sipèvizè ak manm biwo vòt yo ki enplike nan fwod elektoral ;

5. Pran sanksyon kont yon seri òganizasyon obsèvasyon electoral ki pa respekte Dekrè electoral la, ki pa t gen etik nan obsèvasyon jounen vòt 9 Dawout 2015 la ;

6. Evalye ak aktè fanm tankou gason nan pwosesis elektoral la jounen vòt 9 dawout 2015 lan epi defini ansanm ak yo lòt etap ki rete nan pwosesis la.

 Pou Gouvènman Repiblik la,

1. Sanksyone anplwaye fonksyon piblik la ki te enplike nan vyolans elektoral,

2. Akonpaye fanmi vikim vyolans jounen 9 dawout la, an patikilye nan Savanèt, Plezans, Jeremi, Pòtoprens, Mòl Sen Nikola, elatriye...,

 Pou Chèf Pakè Tribinal Premyè Enstans yo,

1. Mete aksyon piblik an mouvman kont chak moun ki enplike deprè oswa delwen nan krim ki fèt nan jounen an (plen “urne”, zak asasinay, bat ak blese moun) ;

2. Rekòmande bay CSPJ sanksyon pou Jij depè ki te refize drese pwosè vèbal konsta lè vyolans ak fwòd elektoral nan jounen 9 dawout 2015 ;

3. Aji ak rapidite sou ka moun la Polis te entèpele jou 9 dawout la akoz enplikasyon prezime yo nan vyolans ak fwòd elektoral yo, pandan y ap respekte pwosedi Lalwa trase pou sa.

 Pou Kandida ak Pati politik yo

1. Lanse yo yon apèl pou Lapè bay patizan yo pou anpeche gen plis vyolans aprè eleksyon an ;

2. Pran sanksyon kont manm yo ki enplike nan vyolans ak fwòd elektoral ;

3. Respekte Dekrè Elektoral la ak Lwa peyi a. Sa ka p montre yo kapab fè bon dirijan nan Leta a.